نخستوزیر در روزهای سرد بهمن۱۳۴۰ ، خلاصه و کوتاه بود، اما بسیار مهم و تکاندهنده، بخصوص که این صحبت ها، 36 سال پس از روی کارآمدن رضاخان و آغاز حکومت پهلوی ایراد شده است.
علی امینی، که پیش از نخست وزیری، تصدی وزارتخانههای اقتصاد، دادگستری و دارایی را در کارنامه داشته و چندین سال نیز نماینده مجلس بوده، بالطبع بیش از سایرین از وضع مملکت مطلع بوده است و از این جهت صحبتهایش قابل تامل است.امینی در یک کنفرانس خبری، در لابهلای صحبت هایش، از واقعیتی تلخ پرده برمیدارد، هرچند سریع نیز از آن عبور میکند. روزنامه تجدد ایران صحبتهای نخستوزیر شاه را اینچنین پوشش میدهد:
«۹٠ درصد افرادی که در دانشگاه تحصیل میکنند از طبقه سوم هستند و من از قیافه و لباس و وضع آنان میبینم که شاید در روز یک وعده هم غذا نخورند».
روزنامه کیهان نیز در صفحات میانی خود از قول امینی مینویسد:
«۹٠درصد افراد دانشگاه افراد فقیر و طبقه سوم هستند، گاهی دانشجویانی که پیش من میآیند، از وضع لباس آن ها میشود حدس زد که این ها در ۲۴ساعت، بیش از یک وعده، غذا نمیخورند.
این عده از نظر استعداد و شوق به تحصیل، بهمراتب از افرادی که در آمریکا و اروپا تحصیل میکنند، جلوتر هستند».
فقر عامل بیسوادی
با همین چند جمله وزیر پیشین اقتصاد شاه، میتوان به گستردگی فوق العاده فقر، پایین بودن فاجعهبار قدرت خرید مردم و درنتیجه ناکارآمدی حکومت پهلوی پی برد.
از این جهت بهتر میتوان فهمید که یکی از علل مهم آمار وحشتناک بیسوادی در سال 1357 فقر مردم بوده است، چون خانوادهها از یک طرف از پس هزینههای تحصیل فرزندانشان برنمیآمدند و از طرف دیگر مجبور بودهاند آنها را از سنین خردسالی به سر کار بفرستند.
متاسفانه این فقر به قدری چشمگیر بوده که باعث شده بود وضعیت ایران در حوزه بیسوادی از میانگین کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا نیز بدتر باشد.
آمار جهانی چه میگوید؟
در همین زمینه یرواند آبراهامیان مورخ مشهور، در کتاب ایران بین دو انقلاب، بر اساس آمار جهانی مینویسد: «درصد جمعیت دارای تحصیلات عالی ایران از نازلترین موارد در خاورمیانه بود.»
همچنین بررسی وضعیت ایران در شاخص سواد و مقایسه آن با میانگین کشورهای جهان عرب، براساس آمار بانک جهانی نشان می دهد، در دوران حکومت پهلوی، نرخ سواد در ایران به مراتب از میانگین کشورهای عربی پایین تر بوده است.
در حالیکه طبق آمار بانک جهانی در سال 1976(1355 شمسی) 37 درصد از افراد بالای 15 سال در ایران باسواد محسوب میشدهاند، در سال 1977 ( 1356 شمسی)، بیش از 45 درصد از مردم کشورهای عربی باسواد بوده اند.
(منبع: کتاب کارنامه منتشر نشده و B2n.ir/gr1213 )
همچنین در حالی که در سال 1355 شمسی 63 درصد از افراد بالای 15سال در ایران سواد نداشته اند، میانگین درصد بیسوادان کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا، 56 درصد بوده است و در این شاخص وضعیت بهتری از ایران داشتهاند.
وضعیت سوادآموزی در ایران شکاف زیادی با میانگین جهانی نیز داشته است، بهطوری که در سال 1355میانگین جهانی درصد باسوادان بالای 15 سال، 67 درصد بوده است، یعنی 30 درصد بیشتر از ایران! این آمار به خوبی نشان دهنده عقب ماندگی ایران در اواخر حکومت پهلوی در حوزه سوادآموزی به نسبت میانگین کشورهای جهان میباشد.
(منبع: کتاب کارنامه منتشر نشده و B2n.ir/mp7310 ) »
