مسعود ویژه طی یادداشتی نوشت : شاید راهها را هم بتوان از جمله اختراعاتی از نوع بشر دانست که در شکل گیری تمدنها نقش به سزایی داشته اند. صعود و سقوط تمدنها در ادوار مختلف، به میزان اهمیت دادن حکمرانان به این مقوله بوده است. همانگونه که دسترسی به آب در ظهور تمدنها بسیار مهم بوده، داد و ستد و آمد و شد نیز نقش بزرگی در شکل گیری مدنیت داشته است. همچنین تسهیل حرکت لشکریان در پیروزی و شکست آنها و کشورگشایی شان مؤثر بوده است. اندیشمندانی همچون تافلر، رایزمن و مک لوهان نیز این موضوع را در گذار جوامع مورد تأکید قرار داده اند.
اغلب آبادیهایی که در مسیر راهها قرار می گرفتند، از رونق خاصی برخوردار بوده اند و بسیاری از آنها بعدها به شهر تغییر ماهیت دادند.
اگر راهها را در دوران باستان یکی از معیارهای شکل گیری تمدنها بدانیم، امروزه نیز یکی از معیارهای توسعه کشورها به حساب می آید. مقصود از بیان این مطالب این است که وقتی همدان را یکی از اولین شهرهای جهان می نامیم، به گزاف نگفته ایم. در دورانی که خیلی از کشورها و شهرهای جهان وجود خارجی نداشتند، شهر همدان در مسیر راههای تاریخی و تمدن سازی همچون «راه ابریشم» و «راه شاهی» بوده است. «راه ابریشمی» که چین را به مغرب زمین متصل کرده بود و «راه شاهی» که همچون بزرگراهی که امروزه بین شهرهای بزرگ و مهم کشیده میشود، آن زمان پایتختهای باستانی را به هم متصل می کرد. حتی مسیرهای دیگری در برخی دورانها همچون «راه ادویه» و «راه فیروزه» از این دست بوده اند.
گواه چنین ادعاهایی «کتیبههای گنج نامه» که در مسیر غرب به شرق و بالعکس کاروانیان و لشکریان قرار گرفته بود است.
بقایای بجا مانده از اثر تاریخی موسوم به «قز قلعه سی» در منطقه تاریک دره فعلی نیز گواه دیگری است. «چاپارها» سواران تیزرو و خستگی ناپذیری بودند که همچون ورزش «دو امدادی» پیامهای مهم فرماندهان را در کمترین زمان ممکن از شرق به غرب و از شمال به جنوب و بالعکس منتقل می کردند. مکانهایی که آنها تجدید قوا می کردند به «چاپارخانه» معروف بود. محله «چاپارخانه» همدان گواه دیگری بر این حقایق تاریخی است و دهها اثر و نقل به جا مانده تاریخی که می توان به آن اشاره کرد.
اگر اندکی جلوتر بیاییم، وجود صدها کاروانسرای بهجا مانده درصدههای اخیر نیز گویای رونق رفت و آمد و حمل و نقل در این منطقه است.
امروزه نیز همچنان همدان منطقه ای راهبردی در حمل و نقل کشور و اتصال غرب و جنوب و مرکز کشور می باشد که از این ظرفیت نباید غافل شویم. پس اگر می گوییم همدان مرکز همه ارزشهای تمدنی است که رهبر معظم انقلاب هم بدان اشاره کرده است، راهها نیز یکی از مصادیق آن است.
سخن پایانی با مسؤولین استان، چند سال پیش در دولت شهید رئیسی طرحی بسیار خلاقانه و بی نظیر مطرح شد که بلاتکلیف ماند و آن طرح « بزرگراه حکمت» بود که بزرگراهی با کارکرد فرهنگی، گردشگری و اقتصادی بین «سهرورد»در استان زنجان که زادگاه «شیخ شهاب الدین سهر وردی» و بنیانگذار «حکمت اشراق» و شهر همدان مدفن «شیخ الرئیس» و بنیانگذار «حکمت مشاء» بود که احداث آن می تواند همچنان تأثیر تمدنی در جغرافیای تمدن نوین اسلامی ایفا نماید./ هگمتانه (همدان )
