سیستم مدیریت پورتال سپهر هگمتانه

 موشک های دوش پرتاب ضد هوایی بخشی از لایه آخر پدافندی در برابر تهدیداتی نظیر جنگنده و بالگرد در وضعیت پرواز ارتفاع پست و همچنین تهدیدات نوظهور تر مثل پرنده های بدون سرنشین و موشک های کروز هستند.

قدمت موشک های دوش پرتاب ضد هوایی که در اختصار انگلیسی به عنوان MANPADS شناخته می شوند تقریبا به اواسط جنگ سرد باز می گردد که با توسعه جنگنده هایی با قابلیت پرواز در ارتفاع پست و همچنین بالگردهای جدید که در نزدیک سطح زمین پرواز می کردند نیاز به توسعه تسلیحات موشکی برای ایفای نقش مکمل در کنار توپ های ضد هوایی احساس می شد.

در دو سوی دیوار برلین در اردوگاه های شرق و غرب، تلاش ها برای توسعه موشک‌های ضد هوایی دوش پرتاب آغاز شد و تقریبا اولین محصولات عملیاتی در این بخش در شوروی سابق موشک دوش پرتاب سری استرلا با کد ناتو SA۷ و در اردوگاه غرب و ساخت ایالات متحده آمریکا، موشک FIM۴۳ ملقب به " چشم قرمز " بود. به صورت کلی عمده موشک های دوش پرتاب تا به امروز از سیستم هدفیابی حرارتی بهره می برند و به دنبال اثر حرارتی خارج شده از موتور هواگرد هدف می روند.

موشک FIM۴۳ ساخت ایالات متحده آمریکا

در دوران پیش از انقلاب اسلامی تعدادی از موشک های SA۷ از شوروی سابق خریداری شده و وارد سازمان رزم ارتش ایران شدند و البته این موشک ها در دوره دفاع مقدس نیز مورد استفاده قرار گرفتند.

موشک سام ۷ در اختیار رزمندگان ایرانی در ایام جنگ تحمیلی

در ادامه دفاع مقدس ۸ ساله و به ویژه قبل از عملیات والفجر ۸ و تصرف شبه جزیره فاو، ایران موفق شد تا از طریق مجاهدین افغانی که در آن زمان درگیر نبرد با ارتش شوروی در این کشور بودند به تعدادی از نسل جدید موشک های دوش پرتاب ساخت آمریکا یعنی استینگر نیز دست پیدا کند که این موشک‌ها در مقابله با هواپیماهای تهاجمی عراق در جریان آن عملیات موفق ظاهر شدند.

موشک استینگر در اختیار یکی از نیروهای سپاه در ایام دفاع مقدس

در دوره پس از جنگ تحمیلی ۸ ساله نیز صنایع دفاعی کشورمان با الگو گیری از موشک های دوش پرتاب سری QW ساخت چین، توسعه موشک های دوش پرتاب ضد هوایی سری میثاق را آغاز کرد که تولید شده و به نیروهای مسلح تحویل داده شدند.

موشک میثاق در اختیار رزمنده نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

البته با توجه به حجم بالای مصرف موشک های پدافندی در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان و نیاز به تجهیز یگان های بیشتری از جمله نیروهای بسیج در سراسر کشور به موشک های دوش پرتاب، در هفته های اخیر شاهد ورود برخی تسلیحات پدافندی جدید به سازمان رزم نیروهای مسلح بودیم .

سوپر ایگلا به ایران وارد شد!

بر اساس تصویر منتشر شده در یکی از تجمعات مردمی در اهواز، حداقل یک واحد موشک دوش پرتاب سری ایگلا از سری S دیده می شود. واژه S در این مدل در حقیقت مربوط به واژه Super است و این مدل پیشرفته ترین عضو از خانواده موشک های دوش پرتاب سری ایگلا به حساب می آید. اما پیش از معرفی دقیق این مدل، نگاهی کلی به سری موشک های دوش پرتاب خانواده ایگلا ساخت شوروی سابق و البته روسیه داشته باشیم.

موشک ایگلا اس در تجمع اخیر در شهر اهواز که با کادر قرمز رنگ مشخص شده است

با توجه به پیشرفت سیستم های مقابله با موشک های دوش پرتاب نسل اولیه به ویژه سیستم های هشدار دهنده به خلبانان و توسعه فریب دهنده های حرارتی موسوم به Flare ( شراره ) توسعه سیستم هدایتی جدید از جمله مهم ترین نیازمندی ها برای موشک جدید بود. در موشک های سری ایگلا با سیستم هدایت حرارتی دو کاناله رو به رو هستیم که یک سیستم فروسرخ برای کشف هدف و یک سامانه برای کشف شراره ها و اقدامات متقابل مقابل دشمن و عدم فریب توسط آنها تعبیه شده است.

موشک دوش پرتاب ایگلا ۱ با کد ناتو سام ۱۶

موشک های خانواده ایگلا در سه مدل ایگلا ۱ با کد ناتو SA ۱۶ ، ایگلا با کد ناتو SA ۱۸ و سوپر ایگلا یا همان ایگلا اس با کد ناتوی SA ۲۴ هستند. موشک های این سری توسط کارخانجات KB Mashinostroyeniya روسیه طراحی و تولید می شوند.

موشک دوش پرتاب ایگلا با کد ناتو سام ۱۸

دو مدل اولیه این موشک در دوره شوروی سابق طراحی شده و در سالهای ۱۹۸۱ و ۱۹۸۳ میلادی وارد خدمت شده و به شکل گسترده ای به متحدان شوروی سابق نیز صادر شدند. از جمله کاربران این موشک ها می توان به هندوستان ، کوبا ، صربستان ، پرو ، اکوادور ، اتیوپی ، چاد ، عراق ، آنگولا و تقریبا تمامی جمهورهای جدا شده از شوروی سابق از جمله اوکراین نیز اشاره کرد.

دو مدل اولیه ایگلا حدود ۱۷ کیلو و ۹۰۰ گرم وزن داشته (منظور وزن پرتابگر به همراه موشک) و وزن سر جنگی موشک ها حدودا ۱ کیلو و ۱۷۰ گرم ماده شدید الانفجار است. سرعت در موشک سام ۱۶ در حدود ۵۷۰ متر بر ثانیه و نمونه سام ۱۸ نزدیک به ۶۰۰ تا ۸۰۰ متر بر ثانیه است. در بحث برد موشک سام ۱۶ بردی در حدود ۵ کیلومتر و موشک سام ۱۸ بردی در حدود ۵ هزار و ۲۰۰ متر دارد. ارتفاع درگیری هر دو موشک نیز حدود ۳.۵ کیلومتر است.

هر دوی این موشک ها در درگیری های مختلفی از ابتدای دهه ۱۹۹۰ میلادی تا به امروز حضور داشته اند. این موشک ها برای مثال بر فراز عراق در جریان عملیات طوفان صحرا حداقل مسئول ساقط کردن یک فروند اف ۱۶ آمریکایی و یک فروند جنگنده تورنادوی انگلیسی هستند. در درگیری های ادامه دار بر فراز یوگوسلاوی سابق در طی دهه ۹۰ حداقل یک فروند جنگنده هاریر انگلیسی و یک فروند میراژ ۲۰۰۰ فرانسوی نیز توسط موشک های سری ایگلا سرنگون شدند.

در سال ۲۰۱۶ میلادی یک فروند بالگرد کبرا ارتش ترکیه توسط گروه تروریستی PKK مجهز به موشک سام ۱۸ سرنگون شد. در سال ۲۰۱۴ میلادی یک فروند بالگرد Mi ۱۷ ارتش مصر در صحرای سینا توسط یک تیر موشک از سری ایگلا توسط شاخه های گروه تروریستی داعش هدف قرار گرفته و سرنگون شد.

هدف قرار گرفتن بالگرد کبرا ارتش ترکیه توسط نیروهای PKK با موشک سام ۱۸

اما این دو مدل از موشک ها در جنگ روسیه و اوکراین نیز بسیار خوب عمل کردند. بر اساس اسناد تصویری در دسترس، سرنگون کردن ۴ فرونده هواپیمای جنگنده سوخو ۲۵ ، ۱ فروند جنگنده سوخو ۳۴ ، یک فروند بالگرد کاموف ۵۲ و همچنین حداقل ۴ یا ۵ فروند موشک کروز روسی نیز توسط این موشک ها انجام شده است. سرنگون کردن موشک های کروز به وسیله موشک های دوش پرتاب برای اولین بار در جنگ روسیه و اوکراین به صورت عملیاتی دیده شده است. / مشرق نیوز